SIDEBAR
»
S
I
D
E
B
A
R
«
>>>ESPECIAIS: A construción do Encoro do Umia e a loita veciñal de oposición
Xuño 11th, 2007 by ofervedoiro

A construción ilegal do Encoro do Umia, xunto a todas as irregularidades que levou consigo, é sen dúbida unha das aberracións medioambientais máis irracionais que se teñen visto nos últimos tempos neste pais. Foi unha das tantas manobras ditatoriais do “Goberno Fraga” mais esta co a oposición veciñal foi total, sen atender idades, momentos ou lugaresagravante de atoparse coa contundente oposición veciñal que por todos os medios loitou contra a administración para defender o seu río e as súas terras. Porén, e como non podía ser doutro xeito tendo en conta os gobernantes dos que falamos, foi desouvida e contestada con prepotencia e cunha violencia policial propia doutros tempos.

Corría o ano 1995 cando se coñeceu o anteproxecto da Xunta de Galicia. Daquela, todo soaba moi lonxano e case a brincadeira. Non era posíbel que un proxecto pensado para un río da Andalucía fora “cortado e pegado” para o Umia, cunhas condicións climáticas, ecolóxicas, de fauna, de flora e demais totalmente diferentes. Non podía abondar con mudar “Puebla de Guzmán” por “Caldas de Reis“, “Guadiana” por “Umia” e “Presa de Sanlúcar” por “Encoro da Baxe“!! Dende o primeiro momento o Goberno do PP negou que a finalidade fora o aproveitamento hidroeléctrico, inventou “necesidades” que supostamente eliminaría esta magna obra, como por exemplo o fornecemento de auga ao Salnés (nunca demostrado segundo os Tribunais) ou a fin das enchentas en Caldas (cuxa solución foi o dragado do río ao seu paso pola vila).

En 1998 publícase no DOGA a concesión de dúas centrais e inmediatamente comeza a loita veciñal cos primeiros recursos da Coordenadora AntiEncoro. O perigo comezaba a albiscarse mais resultaba aínda impensábel ver anegada tal cantidade de terras e, sobre todo, a Ponte do Areal. Comezaron a aparecer os informes de catedráticos das Universidades de Vigo e Compostela, entre outras, nas que se cualificaba como totalmente innecesario ese encoro. O proxecto non xustificaba en ningún momento as supostas necesidades que a Xunta pretendía cubrir, o Estudo de Impacto Ambiental estaba cheo de especies propias doutras terras (do Sur da Península Ibérica, pois era o mesmo ca o do proxecto do Encoro do Guadiana) e impropias do noso país. Tampouco existían Estudos Xeolóxicos, co cal a seguridade do nucleo urbano de Caldas de Reis (que ficaría 100 m por debaixo do nivel do encoro) poñíase en serio risco. Alén de estudos técnicos, calquera persoa podía rexeitar tal barbaridade unicamente ao ver que desaparecería a Fervenza de Segade, a praia fluvial da Pontenova (na que poucos anos antes se investira un importante orzamento), centos de carballos e vexetación como froito do anegamento de máis de dous milleiros de propidades privadas. E por enriba de todo, esta desfeita irreparábel sería levada a cabo unicamente para o favorecemento económico dunha empresa privada afín aos gobernantes da Xunta.

Foron presentados, polo menos, os seguintes informes contra oimaxe das obras proxecto: en 1995 presentáronse 27.136 alegacións referidas a impacto ambiental, socioeconómico e de seguridade; aIegación de Marcos González Gónzález, Doutor en Bioloxía, na que solicita a retirada do Estudo de Impacto Ambiental; alegación da Asociación Galega de Pesca Fluvial, elaborada polo Biólogo Pablo Femández; informe da USC no que se conclúe que non existe a necesidade de agua alegada poa Xunta e que o encoro está pensado unicamento para aproveitamento hidroeléctrico; conclusións do Curso Transdisciplinar da Facultade de Económicas da USC, nas que se sinala que o anteproxecto vulnera a lei e non xustifica a necesidade da construción; resolución do Valedor do Pobo ( 31 de xullo de 1998 ) censurando o Estudo de Impacto Ambiental; Informe de Julio Martín, especialista en Medio Ambiente da Universidade de Vigo, sobre a incidencia ambiental das obras e a súa negativa repercusión nas enchentes de Caldas; informe da Universidade de Vigo sobre as graves deficiencias que presenta o anteproxecto en aspectos xeolóxicos e xeotécnicos, co perigo que representa para a seguridade dos veciños; Informes dos Mestres Rafael Araujo do CSIC, Gerar Bauer da Universidade de Friburgo e Mark Young da Universidade de Aberdeen, sobre a existencia no Umia da especie margaritíferae margaritiferae (“mexilón de auga doce” ou “perla de río”), protexida poa Directiva Hébitats e o Convenio de Berna, no que se establece como un dos perigos para a súa conservación a construción de encoros; Informe do Mestre Ponte do ArealPedro de Llano sobre a Ponte do Areal, que data de antes de 1800, contradicindo o afirmado no anteproxecto (que a data nos comezos do s. XX). As obras comezaban o 17 de abril de 1998, ás oito da mañá e con Cuíña e Palmou protexidos polos chamados “antidisturbios”, chegados expresamente dende León.

Nada parecía poder deter a senrazón do conselleiro Xosé Cuíña e do Presidente Fraga Iribarne. Co Delegado do Goberno Diz Guedes realizando declaracións como “o TSXG dita sentenzas e nós interpretámolas” e deixando ao servizo dos delincuentes a brutalidade policial foi unha constantea brutalidade represiva das Forzas de Seguridade do Estado, a resistencia veciñal antollábase indispensábel. E así foi. Os pobos de Cuntis, Caldas e Moraña deron unha lección de dignidade na loita polas súas propiedades e polo seu río. Ao inventar a Xunta unhas actas de expropiación urxente das terras a anegar, o TSXG reaccinou declarando nulas esas actas e moito máis a suposta urxencia. Pero non ía ser ese impedimento para paralizar as obras. En varias ocasións o Goberno Galego mofaríase das resolucións dos xuíces.

Foi no mes de agosto de 1999 cando terían lugar algúns dos enfrontamentos máis brutais entre as Forzas de Seguridade e a resistencia veciñal. Dende aquí en diante, e até o remate das obras, serían constantes as desproporcionadas agresións policiais que rematan con veciños e veciñas contusionadas, detidos, etc. Tanto as actuacións como as non actuacións serían motivos en numerosas ocasións de denuncias e querelas da Coordenadora. As Forzas do Estado foron o garante das obras as Forzas de Seguridade garantiron en todo momento o desenrolo dunhas obras ilegaisilegais no canto de defender os dereitos dos veciños, amparados polas resolucións xudiciais.

Con motivo do levantamento das actas previas á ocupación das terras producíase unha irracional carga policial que remataba con veciños/as feridos/as e denunciados/as. Malia estas actas seren anuladas en 1999 polo TSXG ao consideralas ilegais, as denuncias contra os veciños non se retiran. Tres meses despois das anulacións, a ...cargas policiais...Garda Civil protexe a maquinaria de Dragados na ocupación das terras e de novo carga contra a resistencia antiencoro, da que dez veciños foron detidos. Ademais de padecer a brutalidade policial, veciños e veciñas serían sancionados/as por concentrárense e protestar (pacificamente). Non interveñen e permiten a corta indiscriminada de árbores, o verquido de materiais de construción no leito do río e as explosións en horas nocturnas (que si paralizou o Valedor do Pobo). Prohiben en reiteradas ocasións o acceso do Notario ás propiedades para levantar acta das ocupacións e danos, entre elas e especialmente, hai que citar a negativa da Garda Civil a permitir ao Notario levantar acta das fendas aparecidas na presa en plena construción e que eran visíbeis e foron recollidas polos medios de comunicación.

Dende o citado mes de agosto até o peche das comportas, ano e medio despois, os enfrontamentos sucedéronse, así como as sentenzas favorábeis aos veciños que a Xunta desouvía sistematicamente. O 25 de outubro albiscábase a esperanza cunha nova resolución do TSXG, na que desta vez ditaba a paralización inmediata das obras e obrigaba ao Goberno Galego a devolver as terras ocupadas. De non ser coñecedores xa do xeito de actuar daquela Xunta, podíase dicir de pleno dereito que a loita remataba e a veciñanza saíra vitoriosa. Pero, cal foi a resposta de Cuíña?

chegada das comportas, ás seis da mañáMenos dun mes se fixo agardar. As manobras escuras acadaron o seu máximo nivel de absurdo o 24 de novembro dese 99, concretamente ás 6 da mañá. Nun ridículo intento por evitar a presenza e as protestas dos veciños e veciñas, chegaron as comportas con nocturnidade e no medio dunhas espectaculares e desproporcionadas medidas de seguridade. Foi en van. Non ía faltar, por suposto, a resistencia que non atendeu nin ao frío nin ás inusuais horas para seguir na defensa das súas terras e do seu río. Legalmente derrotados, era abraiante comprobar a prepotencia daqueles gobernantes e o desprezo á xustiza e aos xuíces. Que máis quedaba por facer? Era imposíbel loitar contra a administración aínda contando co apoio dos Tribunais? En que se podía tornar a impotencia? Ese 1999 podería tranquilamente pasar á historia da Xustiza Galega como o ano no que ficou en evidencia diante do absolutista poder ditatorial do máis rancio fascismo insertado na máis noxenta e falsa democracia. E como non podía ser doutro xeito, o século ía rematar con malleiras a esgalla. O 31 de decembro veciños e veciñas non puideron disfrutar como gostarían da cea de noitevella, pois máis dun resultou salvaxemente magoado unha vez máis pola brutalidade criminal das Forzas do Estado.

O ano 2000 transcorreu do mesmo xeito. Non faltaronmanifestación antiencoro en Caldas mobilizacións, protestas, denuncias e diversos actos de publicitación do atropelo por parte dos veciños e veciñas. A barbarie fraguista foi coñecida en todos os recantos do Estado Español grazas á difusión de medios de comunicación estatais. Non respondeu así a televisión pública galega, ao servizo da Xunta unha vez máis e como era e seguiría sendo costume. Os movementos sociais que se ergueron contra a demente administración galega non foron endexamais atendidos polos servizos informativos públicos secuestrados polos gobernantes do Partido Popular. Fervenza de SegadeCoa chegada do novo século estaba condenada a morte a paisaxe virxe das beiras do Umia, a Ponte do Areal, a Fervenza de Segade… Este ano 2000 foi o derradeiro no que puidemos ollar con vida a Pontenova e o propio río, ao que estaba a piques de inxectárselle o máis mortal dos cancros.

A esperanza entraba en fase terminal coa chegada do ano 2001. Todo se precipitaría e en apenas tres meses Cuíña certificaría a morte do Umia. Na resistencia non podía haber tregua, nin en Nadal. Nacía o ano e comezaba con mobilizacións veciñais, foi concretamente o 12 de xaneiro. A empresa construtora, Dragados, da man da Garda Civil Española pretendían o derrubamento dun Muíño en Segade (Caldas de Reis), non existía acta de ocupación polo que o propietario estaba en todo o seu dereito a decidir sobre o que era de seu. Evidentemente a súa negativa a vender estaba moi clara e non foi entendida polos ocupantes. O desenlace xa se pode imaxinar, pero desta vez os veciños e veciñas puideron evitar o roubo. Malia todo, coas obras case rematadas, todo estaba listo para pechar as comportas e encher o chamado “vaso” do encoro. Durante os dous primeiros meses deste novo ano a constante sería a ocupacion forzosa e a negativa dos veciños a abandonar as súas terras. Aquí déronse algúns dos episodios máis cruentos e brutais, co desaloxo de anciáns das súas propias casas coas excavadoras na porta e coa Garda Civil proferíndolles todo tipo de ameazas. A “preparación” do terreocorta indiscriminada de árbores e da flora e da fauna previa ao peche das comportas consistía na corta indiscriminada de todo tipo de árbores e na “limpeza” de animais que ficaran no que ía ser anegado. Todo debía quedar preparado para o que era xa inminente. O atentado ecolóxico que supuxeron aqueles feitos sería motivo suficiente nunha verdadeira democracia igualitaria para seren enxuízados os responsábeis de tal barbarie, mais endexamais foi así. A veciñanza non escatimaba esforzos na súa loita, aínda sendo sabedora de que o tempo remataba. A súa resposta daquela foi unha prantación prantación simbólicasimbólica coa que querían demostrar, unha vez máis, que non ían ficar mirando pasivos como as súas terras, das que viviran durante toda a súa vida, e o seu río, até daquela sen “tocar” aínda, serviría para enchérlle os petos a gobernantes indignos e a empresarios sen escrúpulos e merecentes de todo tipo de desprezos, por dicilo moderadamente.

Corría o mes de marzo do ano 2001. O día 25, Xosé Cuíña Crespo, natural de Lalín, daquela Conselleiro de Política Territorial e o máis serio aspirante a sustituír no liderádego do Partido Popular en Galiza a Manuel Fraga Iribarne, pechaba as comportas do Encoro da Baxe e provocaba en poucas horas o asulagamento dunhas terras que foran roubadas contra as sentenzas do TSXG e que non lles foran pagadas aos seus donos; co cal, non se pode falar en ningún momento de expropiación, senón de espolio. As sensacións de incredulidade e impotencia espallábanse entre os veciños e veciñas de Caldas de Reis, Cuntis, Moraña e todos/as cantos/as coñecían aquel río e aquela zona antes. Non podía ser. Fronte a unha oposición que non esmorecera nunca, que tiña do seu lado non só os máis diversos e prestixiosos informes técnicos ou o amparo da “Xustiza”, senón a razón, a Xunta de Galiza para matar un río e unha paisaxe co único fin do lucro económico dun empresario amigo construíra un monstro de 160 m de longo por 36 de alto, cunha capacidade de 6,15 hm3, de 6 quilómetros de lonxitude e que por 1298 millóns fixeron realidade Dragados e Abeconsa.

Encoro do Umia. Á marxe esquerda, Paradivas; á dereita, Troáns

A vida nos tres concellos seguía. Os seus correspondentes alcaldes, que un día encabezaran manifestacións veciñais en contra do encoro, traizoarían a todo o pobo deixándose ver xunto ao culpábel Xosé Cuíña no paseo da vergoña, en zodiacpaseo en zodia polo Umia dos alcaldes Caldas (X. Tobio), Cuntis (Eduardo Rei) e Moraña (Xosé Eiras) polo propio Umia en augas caldenses. Non facían máis ca darlle a razón aos que pensaban, e pensan, que a política partidista non é a solución senón a loita en calquera das súas formas. Os esforzos da Coordenadora centrábanse dende aquela data en conquerir o pagamento das terras asolagadas por parte da Xunta, neste caso do organismo Augas de Galicia. Evidentemente a disposición non era a mellor nin agora que xa cumpriran o seu obxectivo. Nada os faría mudar, nin a mesmísima Unión Europea, que o 23 de marzo de 2002 abría un expediente de Infracción contra o Goberno Español polo consentimento desta barbaridade. Por suposto, non sería tampouco o Tribunal Supremo o que lles fixera sentir vergoña coa súa sentenza do 24 de outubro de 2003 na que declaraba ilegal a ocupación das terras por parte da Xunta, sentenza que sería ratificada en xuño do 2004 e por terceira vez en novembro dese mesmo ano. Parecían inmunes á Xustiza Galega, á Estatal e á Europea, isto só crea desprezo e desconfianza nela.

E sendo capaces de mofarse das máis altas instancias non terían maior inconvinte en facelo unha vez máis dos veciños e veciñas dos tres Concellos. Cos medios públicos (que grave é cando este dato é secundario) e grazas á máis inverosímil realidade virtual editaron un video propagandístico que enviaron ás casas máis próximas e afectadas no que prometían converter a zona nunha verdadeira e idílica paraxe na que, video no que a Xunta prometá as idìicas paraxes das beiras do rïentre outros, os espoliados poderían desfrutar de: Viaduto de Grixó, Central Hidroeléctrica de Segade, zona recreativa do Aguiúncho, piscina, centro de pescadores, parque infantil, instalacións deportivas, etc. Se a xenreira tiña marxe para medrar, esta foi a provocación que o conqueríu. Xa non había palabras para definilos, esgotáranse ao longo dos últimos anos e ningún sobrehumano esforzo por atopar máis conseguiría cualificalos como merecerían. Nin ao máis inxenuo dos nenos conseguiron enganar, todo o mundo sabía perfectamente que nada do video se realizaría. Se cadra, e como moito, as boas intencións poderían permitir imaxinar que as ribeiras estarían minimamente limpas e coidadas.

Pasaron os anos e en xuño de 2005 producíase un troco á fronte do Goberno Galego. Ao incapaz Fraga Iribarne non lle foron suficientes todas as súas manobras nin a súa inmensa rede caciquil para manterse ocupando a Xunta. Un pacto entre vista actual das marxes do Encoroo PSOE e o BNG deu con Emilio Pérez Touriño na Presidencia e coa Consellaría de Medio Ambiente, e como consecuencia Augas de Galicia, en mans do autoproclamado como “partido dos socialistas de Galicia”. Abríase unha nova fiestra á esperanza para os veciños e veciñas que vían como as súas terras ficaban baixo a auga e estaban a producir moreas de beneficios para a dezana Hidroelécticas Cortizo, que é a empresa que ten a concesión e se aproveita da obra. Mais tampouco os que noutrora se amosaran ao lado da loita veciñal aceptaban as demandas dos propietarios e propietarias cos correspondentes e lexítimos xuros.

Ao ano seguinte, a polémica voltaba ás portadas dos xornais e dos informativos. Un accidente nunha pranta química de Caldas de Reis remataba cun verquido tóxico ao Umia, a sicose espallábase polo pobo e a desconfianza na auga brincaba á preocupación dos responsábeis. Mirábase de novo para as augas encoradas quilómetros arriba, evidentemente para nada afectadas polo ocorrido, mais si polo lóxico proceso de podrecemento que tinguía dunha noxenta e pastosa cor verde a face do encoro canto máis preto da presa. As análises revelaban a presenza dunha toxina que convertía a auga en nada recomendábel. A captación de auga para o uso doméstico do casco urbano da vila caldense atopábase nas inmediacións do formigón que tapiaba o río e de novo a Coordenadora recuperaba o protagonismo. Máis dun colectivo esixía o derrubamento da presa, mentres os donos seguían sen cobrar (moitos/as dos/as protagonistas da loita e donos das terras asolagadas morreran xa). A solución ao problema da “alga tóxica” foi o tratamento de ozono que se lle aplicou para que as análises non indicaran ningún tipo de perigo para a saúde pública, mais ao ano seguinte, co comezo da tempada de pesca de novo o encoro era actor principal ao ser vedado e prohibir a pesca nos seus seis quilómetros de augas paradas.

Co paso dos anos, a loita non esmorece. E aínda se quixeramos esquecer, a realidade encárgase de lévarnos cara atrás. O vista actual da noutrora zona de lecer da Pontenovaaspecto da auga nas marxes do encoro é absolutamente vergoñento, a madeira podre vai e vén segundo a “altura” das augas, o lixo de todo tipo (vidros, plásticos, electrodomésticos vellos, etc.) e incluso nalgún momento algún animal morto debuxan unhas augas inaccesíbeis para animais, pescadores e incluso para o adestrar dalgún hipotético remeiro, como acontece noutros encoros nos que incluso se celebran campionatos de alto nivel. Ninguén se fai responsábel del, ninguén o mantén limpo, e ninguén ousa falar alto e claro de facer cumprir as sentenzas xudiciais ou mesmo de retirarlle a concesión a Hidroeléctricas Cortizo. Os novos gobernantes son herdeiros dunha situación contra a que se supón que loitaron, pero como cambian as cousas de velas dende a oposición a facelo dende o poder…! Seis anos despois, moito mudou a situación de cada un dos tres principais responsábeis políticos deste atentado. O desprezábel fascista Manuel Fraga foi, ao fin, derrotado nas urnas polo pobo galego e o seu partido alonxouno da costa (ao igual que fixeran co Prestige…) para sentalo nun asento do Senado en Madrid, onde non o tiveran que escoitar acotío nin gozara do protagonismo que lle roubaría ás novas estrelas mediáticas da dereita española. O noutrora chamado “delfín de Don Manuel”, Xosé Cuíña, non sobrevivíu no seu cargo á maior catástrofe ecolóxica da Historia do País (o accidente do Prestige en novembro do 2002, do que de novo o goberno do PP sería directamente responsábel) e foi pouco a pouco alonxado dos chanzos máis altos do poder do seu partido, ademáis de traizoado e relegado a ningún posto cando Alberte Núñez Feijóo sustituía a Fraga á fronte do PP de Galiza. Por último, e nun caso semellante ao padecido polo de Lalín, Xoán M. Diz Guedes, responsábel directo de innumerábeis agresións e brutais malleiras por parte das Forzas de Seguridade á cidadanía, alonxouse da liña oficial do partido e nas eleccións municipais de 2007 “abandonaría o barco” presentándose á alcaldía de Tui nunha candidatura independente, o que provocaba todo tipo de pensamentos impuros entre os seus excompañeiros cara a el.

Con todo, agora non está nos seus maxíns as augas encoradas do Umia que de novo, e coa chegada doutro verán máis, volven mudar a verde tóxico.


Comments are closed

»  Substance:WordPress   »  Style:Ahren Ahimsa